Adaptogeny to nowa moda czy prawdziwy gamechanger? Choć to pojęcie pojawiło się już w połowie XX wieku, a rośliny i grzyby zaliczane do tej grupy były stosowane w tradycyjnych systemach medycyny od setek lat, często słyszy się o nich jako o innowacji. Warto więc poznać konkrety. Jakie mogą one mieć właściwości? Co na ich temat mówi nauka?
Czym są adaptogeny i jakie mają właściwości?
Adaptogeny to substancje mające zwiększać odporność organizmu na stres – niezależnie od tego, czy jest on wywołany czynnikami fizycznymi, chemicznymi, czy psychicznymi. W odróżnieniu od klasycznych stymulantów (do których zalicza się m.in. kofeinę i nikotynę), adaptogeny nie mają działać pobudzająco w sposób krótkotrwały, lecz pomagać w przywracaniu równowagi wewnętrznej. Do adaptogenów zalicza się najczęściej rośliny i grzyby spełniające trzy podstawowe kryteria:
-
pomagają w przystosowaniu się do stresu: ich działanie ma być nieswoiste i obejmować wsparcie organizmu w różnego rodzaju trudnych sytuacjach;
-
normalizują funkcje organizmu: mają wspierać równowagę psychofizyczną, bez nadmiernego pobudzenia czy osłabienia;
-
są bezpieczne w stosowaniu: nie powinny powodować znaczących skutków ubocznych ani uzależnienia.
Adaptogeny. Jakie gatunki się do nich zalicza?
W literaturze i praktyce zdrowotnej można spotkać różne przykłady adaptogenów. Najczęściej zalicza się do nich następujące rośliny:
-
źeń-szeń: przypisuje mu się działanie wzmacniające organizm i poprawiające koncentrację;
-
ashwagandha: popularna w medycynie ajurwedyjskiej (indyjskiej), często przywoływana w kontekście redukcji napięcia psychicznego i wsparcia snu;
-
różeniec górski: roślina badana pod kątem wpływu na likwidację zmęczenia i poprawę odporności organizmu na wysiłek umysłowy.
-
eleuterokok kolczasty: określany też mianem syberyjskiego żeń-szenia, stosowany w celu poprawy ogólnej wydolności organizmu.
Jak adaptogeny mogą działać na organizm?
Mechanizmy działania adaptogenów nie są w pełni poznane. Część badań wskazuje jednak, że mogą one wpływać na układ nerwowy, hormonalny i odpornościowy. W raportach najczęściej wspomina się o takich efektach jak regulacja poziomu kortyzolu, czyli hormonu stresu, wspieranie równowagi w układzie nerwowym, poprawa tolerancji na wysiłek fizyczny oraz wsparcie naturalnych mechanizmów odpornościowych. Niektórzy autorzy sugerują też możliwe działanie antyoksydacyjne.
Adaptogeny – jak wykorzystać je w codziennym życiu?
Po adaptogeny najczęściej sięgamy w obliczu dużej ilości obowiązków, stresującej pracy czy chęci poprawy koncentracji. Stosuje się je w różnych formach: jako napary, adaptogeny w kroplach, kapsułki czy suszone korzenie.
Pamiętajcie jednak, że środki tego typu nie powinny być traktowane jako szybkie rozwiązanie wszystkich problemów. Podstawą radzenia sobie ze stresem pozostają zdrowe nawyki, takie jak odpowiednia ilość snu, aktywność fizyczna, zbilansowana dieta czy techniki relaksacyjne. Adaptogeny mogą stanowić jedynie uzupełnienie tego stylu życia. Jeśli problemy was przytłaczają, powinniście też skorzystać z pomocy lekarza lub psychologa.
Bezpieczne stosowanie adaptogenów – o czym pamiętać?
Adaptogeny generalnie określa się jako bezpieczne, ale nie oznacza to, że można je stosować bezrefleksyjnie. Warto przede wszystkim pamiętać, że to, co działa u jednej osoby, nie musi przynosić efektu u innej. Zachowajcie też ostrożność, jeśli chodzi o interakcje z lekami. Koniecznie zapoznajcie się również z przeciwskazaniami do używania danego preparatu. Dotyczy to zwłaszcza osób przewlekle chorych oraz kobiet w ciąży i karmiących.
Sięgając po adaptogeny, warto zachować umiar i traktować je jako element wspierający, a nie jako podstawowe rozwiązanie problemów zdrowotnych. Najlepsze efekty w walce ze stresem osiągnięcie, stosując zdrowe nawyki i odpowiednio dbając o organizm. Adaptogeny mogą być jedynie dodatkiem do takiego stylu życia.
